2016年9月15日木曜日

teklimakandin salam 3-ders 3-sohbet

エルキン:u adem kim?
ロビン:u Xemit.
エ:u nede ishle-ydu?
ロ:shinjang uniwérsitét-da ishle-ydu.
エ:siz nede ishle-ysiz?
ロ:men xizmetchi emes. men oqughuchi.
エ:siz néme kesip-te oqu-ysiz?
ロ:men uyghur-che ögin-imen. uyghur-che grammatika bek qiyin.
エ:toghra de-ysiz, ongay emes.

teklimakandin salam 3-ders 2-sohbet

レナ, アイギュル:Muxter mu’ellim, siz nege bar-isiz?
ムフタル:men öy-ge bar-imen. siler nege bar-isiler?
レとア:biz bazar-gha bar-imiz.
ム:siler bazar-da néme qil-isiler?
レとア:bir kitab, ikki depter we üch zhurnal al-imiz.
ム:Xemit nede?
レとア:u öy-de. künde öy-de ögin-idu.
ム:Adil bilen Abliz-mu öy-de-mu?
レとア:u-lar-mu öy-de.

teklimakandin salam 3-ders 1-sohbet

ロビン:yaxshi-mu-siz.
アブリズ:yaxshi-mu-siz.
ロ:nege bar-isiz?
ア:bazar-gha bar-imen. siz-chu?
ロ:men öy-ge qayt-imen. men öy-de uyghur-che ögin-imen. siz bazar-da néme ish qil-isiz?
ア:men bazar-da bir lughet izde-ymen, yene bir shepke al-imen.
ロ:bu shepke, shundaq-mu?
ア:yaq. bu shepke emes.
ロ:u-ni uyghur-che néme de-ydu?
ア:bu-ni doppa de-ydu.
ロ:u-ni uyghur-che néme de-ydu?
ア:u-ni ayagh de-ydu.
ロ:rehmet!
ア:xosh.

teklimakandin salam 2-ders 3-sohbet

ポラット:Jek, uyghur-che tamaq qandaq?
ジャック:uyghur-che tamaq yaxshi.
ポ:lengmen yaxshi-mu?
ジ:lengmen yaxshi.
ポ:polu-mu temlik-mu?
ジ:polu-mu bek temlik.
ポ:manta qandaq?
ジ:manta-mu yaman emes.

teklimakandin salam 2-ders 2-sohbet

アディル:u chong bina yéngi-mu?
アイヌル:yaq, u bina yéngi emes. u kona bina.
アデ:awu bina-chu?
アイ:u bina-mu chong, biraq u bina anche kona emes.
アデ:bu qizil tashliq zhurnal yaxshi-mu?
アイ:yaq, u zhurnal yaxshi emes. u aq tashliq yéngi zhurnal eng yaxshi.
アデ:u égiz ayal qéri-mu.
アイ:yaq, u égiz ayal qéri emes.
アデ:awu oghul bala qandaq?
アイ:u oghul bala anche yaxshi emes.

teklimakandin salam 2-ders 1-sohbet

アディル:bu qandaq kitab?
レナ:u xenzu-che kitab.
ア:bu yéngi kitab qandaq?
レ:bu kitab anche yaxshi emes.
ア:awu qandaq lughet?
レ:u in’gliz-che-uyghur-che lughet.
ア:xenzu-che-uyghur-che lughet qandaq?
レ:u lughet bek yaxshi.
ア:bu mu’ellim qandaq?
レ:bu mu’ellim bek yaxshi.
ア:awu sawaqdash-chu?
レ:u sawaqdash xéli yaxshi.

teklimakandin salam 1-ders 2-sohbet

ロン:bu nerse néme?
子供:bu choka.
ロ:choki-mu?
子:he’e, choka.
ロ:awu nerse néme?
子:u texse.
ロ:awu-chu?
子:qaysi?mawu-mu?
ロ:yaq. awu nerse.
子:u istakan.
ロ:bu bala kim?
子:bu Erkin.
ロ:u adem kim?
子:u mu’ellim.
ロ:awu-chu?
子:u Sidiq. u-mu mu’ellim.
ロ:Adil-mu mu’ellim-mu?
子:yaq, u mu’ellim emes. oqughuchi.

teklimakandin salam 1-ders 1-sohbet

エミリー:bu néme?
アブリズ:bu kitab.
エ:u néme?
ア:u qeghez.
エ:bu kim?
ア:u Erkin.
エ:awu kim?
ア:u mu’ellim.
エ:bu zhurnal-mu?
ア:yaq. u zhurnal emes. gézit.
エ:awu-mu gézit-mu?
ア:he’e, u-mu gézit.
エ:awu-chu?
ア:u qelem.
エ:mawu néme?kitab-mu?
ア:u lughet.
エ:uyghur-che-in’gliz-che lughet-mu?
ア:yaq, némis-che-in’gliz-che lughet.
エ:ukim?Erkin-mu?
ア:yaq, Erkin emes, Adil.

2015年11月15日日曜日

母なるふるさと(26)

(75ページ下から4行目)
bu yerde emdi chümülidek téz köpiyitip özüngning char padishahingni tiklemsen téxi, kim bilidu.»
この土地でこれから蟻(アリ)のように速く増えて、その上おまえたちのロシア皇帝まで立てるんじゃないか、わかったもんじゃない。」
u étini oynaqlitip keng sazliqqa chiqti.
彼は馬を速歩で歩ませて広い草地に出た。
u yerde qazaq malchilar mal béqip yüretti:
そこではカザフ人の牧夫(ぼくふ)たちが家畜(かちく)を飼っていた:
«mushu qazaq dégen bolidighan iqlimken, mélingni baqidu, ne yéringge, ne sheringge köz qirini salmaydu …» dep oylidi u öziche külüp.
「このカザフ人というのはいい人たちだ、家畜を飼っている〔夏にタランチは家畜をカザフに預けて放牧させる〕、田舎にも、町にも興味がない …」と考えて彼は一人で笑った。
 u köz baghlan’ghanda bulaqbéshi mehellisige yétip keldi we döngdin chüshüp qara su yaqilap ketken yol bilen künpétishqa qarap mangdi.
 彼は夕暮れ時にブラクベシ・マハッラに着いて、丘を下(くだ)ってカラ川伝いに行く道を通って落日に向かって歩いた。
jimjit kéchide tügmen sharqiratmisi gürkireytti, tügmen téshining awazi taqildap anglinip turatti:
静かな夜に水車(すいしゃ)の滝がザーザーと音を立て、水車の臼の音がゴロゴロと聞こえていた:
«pah, suni sözletken mirab!» dep ghodungshidi u.
「ほお、水に話をさせる灌漑管理人だ!」と彼はつぶやいた。
 qara ériq dep atilidighan sugha chirayliq köwrük sélin’ghan.
 カラ用水路と呼ばれる川に美しい橋が架かっていた。
u köwrükke qarap turghan küngey derwaza aldida attin chüshti.
彼は橋の向かいにあるキュンゲイ(南)門の前で馬から降りた。
chong derwazining yénidiki kichik derwazidin bir adem chiqti we salamdin kéyin muxterbayning étini aldi.
大門の脇の小門から一人の人が出て来てあいさつした後ムフテルバイの馬を引いた。
 -- rozi tembur taza muqam éytiwatidu! – dédi malay atni yétiliginiche chong derwazigha méngip.
 「ロズィ・タンブールがちょうど今ムカムを歌っている!」と言って下僕は馬を引きながら大門に向かって歩いた。
 chong hoyligha chiragh yéqilighanidi.
 大きな庭にランプが灯(とも)されていた。
sumay toldurulghan dingxulu (qara chiragh) hoylini ghuwa yorutup turatti.
植物油が満たされたオイルランプが庭をほの暗く照らしていた。
derwazining sol teripidiki öyler kirsin lampisi bilen yorughan.
門の左手の各部屋は灯油ランプで照らされていた。
öydin yalghuz kishi éytiwatqan muqam anglinatti.
部屋から独唱のムカムが聞こえていた。
mungluq, emma gepliri chüshiniksiz bolsimu ayettek tesirlik muqamlarni muxterbay köp anglighan,
心地よく、言葉はよく分からないが、聖典のような、感動的なムカムをムフテルバイはたくさん聞いた、
muxterbay muqamchining némilerni dewatqinini bilmeydu,
ムフテルバイはムカム歌手たちが何を言っているのか分からないが、
lékin uning temburi bilen ahangigha amraq.
しかしそのタンブールと節回しは好きだ。
bügün néme boldikin, muqam uninggha téximu tesir qilmaqta.
今日はなぜか、ムカムは彼を非常に感動させている。
uning yighlighusi, warqirighusi, yaqilirini yirtqusi keldi.
彼は泣きたく、叫びたく、服のえりを破りたくなった。
u dalangha kiripla putining uchida dessep supining girwikide olturdi.
彼は玄関に入るとすぐつま先で歩いて広縁のふちに腰を下ろした。
gilem sélin’ghan yoghan öy méhman bilen tolghan.
絨毯の敷かれた大きな部屋は客でいっぱいだった。
yuqirida lestik yékendazlar üstide mamuq yastuqlargha tayinip hékimbeg ghojam olturatti,
上手に、レスティック?(オーブン皿のような?)の長い座布団の上で、羽毛のまくらに寄りかかってヘキムベグ・ゴジャが座っていた、
uning yanlirida sheher bayliridin bir nechchisi, bérisida yéza bayliri, muqam muritliri we tingshighuchilar bashlirini sanggilitip olturushatti.
彼の周囲に町の金持ちの何人か、こちら側に村の金持ちたち、ムカムファンたちと聴衆が頭(こうべ)を垂(た)れて座っていた。
muqam «bi-bi-bi…» bilen axirlashti.
ムカムが「ビービービー」でフィナーレを迎えた。
dutar bilen dap tembürge egeshti.
ドゥタールとダップがタンブールについて行った。
rozi tembür, hesen tembür we naxshichilar bar awazi bilen naxsha éytishti:
ロズィ・タンブール、ヘセン・タンブールと歌手たちが声を張(は)り上げて歌った。
  her kishining derdi bolsa yighlisun yar aldida,
  悩みがある者は誰であれ、恋人の前で泣くがいい
  qalmisun könglide arman belki izhar aldida …
  心の願いも、残さず恋人の前で話すがいい
 〔第一ダースターン(叙事詩)のマシュラップの冒頭〕
 muxterbay michildap yighlashqa bashlidi.
 ムフテルバイは涙をためて泣き始めた。
uning derdi azmu?
彼の悩みは少なくないだろう?
uning sewebidin reyhangül waqitsiz ghazang boldi.
彼が原因でレイハンギュルが早世した。
uning éri—bayning pexirlinidighan adimi ziyawudun baghlandi.
彼女の夫-バイの自慢の男ズィヤウドゥンは捕まった。
ularning chöchüridek baliliri qara yétim bolup churqiriship-yighliship qélishti,
彼らのチョチュレのような〔=小さな〕子供たちは孤児になって泣き叫んでいた、
ala baytal dégen kelgündi hökümet yayilirini bashlap yürüp uning ademlirige göleydi, qamcha shiltidi, popoza qildi …
アラ・バイタルというよそ者が政府の捕吏たちを率(ひき)いて彼の仲間たちをにらみつけ、鞭(むち)を振り回し、脅(おど)しつけた…
héchkim uning yighisini tingshimidi,
だれも彼(=ムフテルバイ)の泣き声を聞かなかった、
muxterbay derdlik bolmay kim derdlik bolsun, u yighlimay kim yighlisun?!
ムフテルバイが哀れでなければ誰が哀れだろう、彼が泣かないで誰が泣くだろう?!
 -- yighlima hoy! – dédi biri uni illiq pepilep.
 「泣くなよ、おい!」と誰かが彼を温かく慰(なぐさ)めた。
 -- yaxshi kepsen, yüre, ghojamning yénigha olturghuzup qoyay!
 「よく来た、行って、ゴジャの近くに座らせてもらえ!

(77ページ下から12行目)

2015年8月31日月曜日

清朝期のタランチ社会組織(「タランチ史」より)

ana yurtを読むための参考メモ

タランチの管理権はハキム・ベグ(hakim beg〔小説中のhékimbeg ghojam〕)、参賛総督大人の二人が掌握した。ハキム・ベグは徴税、民事とイスラム法の執行を担当し、ムフティ(mufti)、ハジ(haji)、アラム(alam)を任用して、彼らに一定の権限を与え、イスラム法の執行状況を監督させた。参賛総督大人はイリ将軍の命令をハキム・ベグに伝え、その執行状況を監督した。ハキム・ベグの報酬は毎年銀300両であった。ハキム・ベグはハン(han)が任命したが、タランチをどのように管理するかはイリ将軍が指示した。(560ページ)
 タランチはグルジャ(ghulja)、タシオステン(tash östeng)、アラオステン(ala östeng)、ニルカ(nilqa)、バイトカイ(bay toqay)、カシ(qash)、ボラボスン(bora bosun)、カイヌック(qaynuq)、フニハイ(hunihay)、ダダムトゥ(dadamtu)、キュネス(künes)、アラボズ(ara boz)、三道湾の13の谷に分かれて入植した。それぞれの谷が数個のユズ(yuz)に分かれ、各ユズ50戸、10戸を一組とした。これらの谷を管理するハキムの下にイシクベグ(ishik agha)と下に示す数人の小ベグがいた。小ベグとしては二人の郷ベグ〔yéza beg?〕、5人のミラブベグ(mirab beg)、10人の千戸長(ミンベギ、ming bégi)、1人のガズィンチベグ(ghazinichi beg)、1人のドゥガンベグ(dugan beg)、バジゲルベグ(bajiger beg)、82人の百戸長(ユズベシ、yüz béshi)、五十戸長(エルリックベシ、ellik béshi)、十戸長(オンベシ、on béshi)さらにパシャップベグ(pashap beg)、イチク(伊斉庫)といった小役人がいた。ハキムベグの役所には2人の護衛、8人の書記、8人の雑役夫、2人の小ベグ、2人の中郎〔侍従?〕がいた。イシクベグの部下は彼の半分だった。…ハキムベグには専用の用水路があり、イシクベグはその半分の水を使うことができ、定量の土地と水をガザナチベグに供給した。ハキムベグの農地を耕し雑役をする農奴(エンチ、yanchi)は100人で、イシクベグには50人の農奴、ガザナチベグと郷ベグには25人の農奴は、ユズベシには3人の農奴が付いた。農奴の地位は奴隷とあまり違わない。(『清代察合台文文献訳注』561ページ)
 ユズベシ(百人長)、エルリックベシ(五十人長)、オンベシ(十人長)は普通の村役人で、ベグの仕事を補助した。彼らはベグの命令を受けて一つの通りや一つの小さな村の各種事務を処理したので、彼らをベグ制度の末端組織とみることができる。(561ページ注9)

 エンチはモンゴル語のinjeから来ている。その原義は嫁ぐときに花嫁について行く奴婢である。ウイグル語では付き従う者、農耕する者の意味に転化した。その階級的地位は農奴であり、ベグのために農耕、手工芸、雑役に従事し、納税の義務は負わなかった。清朝が新疆を支配してから、ベグの等級を整理し、等級に応じてエンチの人数を定めた。三品のハキムベグは最大100戸のエンチを使役することができ、最低の七品のベグも二、三戸のエンチを使役することができた。1884年にベグ制度の廃除に伴い取り消された。(561ページ注11)

2015年8月21日金曜日

母なるふるさと(25)

Zordun sabirning tarix romani «ana yurt».

(73ページ下から8行目)
 u qarigirni yorghilitip birdemdila jirghilang köwrükige yétip keldi.
 彼はカリギル馬を速歩で歩ませてたちまちジルギラン橋に着いた。
u köwrükining u qétidiki döngge chiqip étining töshbéghini chingitti.
彼は橋の向こう側の丘に登って馬の腹帯〔鞍を固定する紐〕をきつく締めた。
acha yol béshidiki döngde turup ong yaqtiki yolgha qaridi.
道が二股になったところの丘に立って右側を見た。
bu yol chongqur jilghilardin ötüp, ili deryasini yaqilap sherqqe méngip mongghulküre, tékes, toqquztara, küneslerge, hetta shotidin ötüp muz dawandin éship, bay, aqsular bilen qeshqer, xotenlerge kétidighan chong karwan yoli.
この道は深い谷を通〔とお〕って、イリ川を伝って東に行ってモンゴルキュレ、テケス、トックズタラ、キュネスなどへ、さらにはショタを通って氷の山道を越えて、バイ、アクスなどやカシュガル、ホタンなどに行く大きな隊商路である。
bu koldurmiliq tögiler, éshekchiler, bora, shax-shumba sayiwenlik harwilar, karwanlar topa tozutup toxtimay méngip turidighan yol.
これは鈴〔すず〕を付けたラクダたち、ロバ使いたち、すのこや藁〔ワラ〕の日よけのついた車、隊商たちが土を舞い上がらせて途切れなく歩いている道だ。
u deryaning u qétigha qaridi: ashu taghning töwinidiki sarghuch édirlar, cheksiz ketken bédilik, u yer-bu yerde qara-qura körüngen taranchi yéziliri uninggha tonush:
彼は川の対岸を見た。あの山の下の浅黄色の丘陵〔きゅうりょう〕、無限に広がるアルファルファの草原、あちこちにほのかに見えるタランチの村々〔むらむら〕を彼は良く知っている。
sopunbulaq – xonixaydin chapchalmazarghiche jaghistay, qaynuq, yalghuz yaghach, qoghunchi yéziliri meshrep we chaqchaqning kani, déhqanlar öyliridiki jinchiragh yoruqida köngüllük oyniship qarangghu qishni ötküzidu.
ソプンブラク-ホニハイからチャプチャルマザルまでジャギスタイ、カイヌク、ヤルグズ・ヤガッチ、コグンチといった村々はマシュラップと冗談の鉱床で、農民たちは家のランプの光で愉快に遊んで暗い冬を過ごす。
muxterbay u yerlerge tolimu amraq.
ムフタルバイはそれらの場所がとても好きだ。
uduldiki tüzlenglik – mushu toghraqtin tartip yamatughiche bolghan keng zémin ularning mingbégiliki.
向かい側の台地-このトグラクからヤマトゥまでの広い土地は彼らの千戸長のものだ。
nechche yüz yillardin béri derya boyliridiki yarliq, janggal-ormanliqlarni panah tartip olturup kelgen taranchilar bu keng zéminning xojayini – igisi.
数百年来、川岸〔かあぎし〕の崖〔がけ〕、茂みや林〔はやし〕に身を寄せて住んできたタランチはこの広い土地の主人だ。
némishqa bügün bu yerge qeshqerdin chiqqan abdumer mingbégi boluwalidu, aqsudin chiqip doteyning yaliqini yalap chong boluwalghan ala baytal zorluq-zombuluq qilip uning qérindashlirini baghlap uridu-he?
なぜ今日この土地にカシュガルから来たアブドゥメルが千戸長になって、アクスから来て道台〔どうだい〕のご機嫌を取って出世したアラバイタルが暴政を敷〔し〕いて彼の兄弟たちを縛って殴ぐるんだ?
uni az dep kolxoz bolushtin qorqup residin qéchip kelgen chéleklikler, ghaljatliqlar, ketmenlik-pushkeklikler téxi taranchi béyi muxterbay bilen némishqa shangyoluq talishidu-he?
その上、コルホーズになることを恐れてロシアから逃げてきたチェレック人、ガルジャト人、ケトメン人、プシケク人たちは〔以上カザフスタンのウイグル系住民とのこと〕なぜタランチの金持ちムフテルバイと郷約の役を争うんだ?
ghojam öz puqralirigha némishqa ige bolmaydu? …
ゴジャは自分の臣民になぜ責任を負わないんだ?
muxterbayning oylighanséri ghezipi örlep, kimnidur tillighusi, urghusi kéletti.
ムフテルバイは考えれば考えるほど怒りがわいて、誰だろうと罵倒〔ばとう〕したく、殴りたくなったのだった。
u üzenggini dessep étigha sekrep mindi-de, topa-changliq karwan yoligha emes, yar yaqilap ketken yalghuz harwa yoligha qaritip déwitti.
彼はあぶみを踏んで馬に飛び乗って、ほこりっぽい隊商路ではなく、崖に沿った小道に向かって拍車をかけた。
 aldidiki yéza ruslar jaylashqan toghraq yézisi.
 前の方の郷はロシア人が定住したトグラク郷だ。
ular tügmen béqip, béliq tutup, hesel herisi qilip ghuljining su yaqiliri, bük derexlik jilghilirigha öginip qélishqan.
彼らは水車〔すいしゃ〕を管理して、魚を捕まえて、ミツバチを飼ってグルジャの水辺〔みずべ〕、木の茂った谷に順応してとどまった。
1881-yili ular yurtlirigha qaytip kétishkenidi, lékin char padishahi aghdurulghandin kéyin iligha yene qéchip kélishti.
1881年に彼らのふるさとに帰ってしまったが〔この年に中央アジアを侵略しロシア化政策を推し進めたアレクサンドル二世が死んだ〕、ロシア皇帝が倒された後にイリにまた逃げてきた。
hazir ularning bir qisimi bu ikki yézining qentini chaqmaqta.
今彼らの一部はこの二つの郷で甘い汁を吸っている。
bu yerlerde tawuz shundaq oxshayduki, pichaq bisi téger-tegmeyla yérilidu, yéseng tilni yaridu.
この土地ではスイカは非常においしいので、ナイフの刃が少し触れただけで割れるし、食べたらすごく甘い。
ruslarning itliri atning üstidiki ademge hüredeydu.
ロシア人の犬は馬の上の人に吠える〔hüredeyduの意味は文脈から判断した〕。
bomba saqalliq bowaylar, keng könglek kiyidighan yoghan qorsaq marjankilar itliri bilen pexirlinip qaqaqlap külidu.
ふさふさとしたあごひげの老人たち、広いシャツを着た大きな腹のマルジャンカ人たちが犬を自慢して大笑いする。
téxi ularmu taranchi yérining xojayini.
その上、彼らもタランチの土地の主人だ。
sheherdichu?
では町では?
enjanliqlar bilen noghaylar taxtayliq, eynek dérizilik öylerning igiliri:
アンディジャン人たち〔フェルガナ盆地(今のウズベキスタン)から来た人々〕やタタール人が板でできた、ガラス窓のある家の主人だ:
ular sodiger, dukandar, oqumushluq emeldar.
彼らは商人、店主、学のある役人だ。
negila qarisa taranchigha kün yoq.
どこを見てもタランチには日が当たらない。
töt tal bughdayni térip qoyup, yaziche sayide yétip chong gep qilip, qargha milep ashliq yighip tapqan-terginini den’ge, chöp uchigha tutup bérip shillisini qorup yürgini yürgen … yaq, muxterbay taranchilarni oyghitidu, bu keng zéminning xojayinlirining közini achidu.
わずかな小麦を植えて、夏の間に日陰に寝てほらを吹いて、雪にまみれて穀物をためて、たくわえを年貢に、chöp uchi〔穀物に対する税のdenと同じく税の一種。牧草への税か?〕に取られて、首を振って〔→あきらめての意か?〕恋愛をする……いや、ムフテルバイはタランチたちを目覚めさせる、この広い大地の主人たちの目を開〔ひら〕く。
 u toghraq ruslirining itlirini qamchisi bilen urup achchiqini chiqirip, töwenki toghraqning dangliq buliqi yénida attin chüshti,
 彼はトグラクのロシア人の犬たちを鞭でたたいて怒りを発散し、トグラクの下の方の有名な泉の前で馬から降りた、
muzdek bulaq süyini ochumdap ichti,
氷のような泉の水をすくって飲んだ、
andin étigha minip sol teripidiki qéri qariyaghachlar arisida qatar-qatar turushqan rus öylirige qarap tükürdi:
それから馬に乗って左側の高いニレの林の中で、一列に並んだロシア人の家々を見てつばを吐いた:
«qara, öylirining ögzilirimu qazaqning kigiz öyliridek uchluq, harwilirimu töt chaqliq téxi,
「ほら、家々の屋根もカザフのフェルトの家みたいに先がとがっていて、その上、車も四輪だ、
wuy dozaxtin qéchip chiqqan johutlar, öz yéringge sighmay bizning yerge qéchip kélishting.
おい、地獄から逃げ出したユダヤ教徒〔これは一般的な罵り言葉〕め、自分たちの土地に合わないでおれたちの土地に逃げて来たんだな。
senler padishahing ghulimighan bolsa bu yerge kélip men bilen shangyoluq talishattingmu?
おまえたちの皇帝が倒れなければこの土地に来ておれと郷約の地位を争ったか?
hemme bala-qazaning kattiwéshi sen yungluqlar! …
全ての災〔わざわい〕いの源〔みなもと〕はおまえたち毛深い奴らだ!…
(75ページ下から4行目。