2013年5月1日水曜日

銅鍛冶--ウイグルの工芸習慣



miskerlik (uyghur orp-adetliri, p.84)
銅鍛冶
 uyghur miskerlik sen’itining tarixi nahayiti uzun bolup, mis, tuch, alyumin, qoghushun, sink qatarliq yumshaq jisim tipidiki érishchanliqi küchlük métallardin a’ile saymanliri, güzel-sen’et buyumliri, zibuzinnet buyumliri ishlep memliket ichi-sirtida dangq chiqirip kelgen.
 ウイグルの銅鍛冶技術の歴史は非常に長く、銅、青銅、アルミニウム、鉛、亜鉛など柔らかい物性の融解しやすい金属から家庭用品、美術工芸品、装身具を作って国内外で有名になってきた。
 miskerlik saymanliri : bolqa-sendel, ochaq, köyek, kömür, ot pödigüch, chasa bolqa, keke bolqa, bazghan, qismaq qacha, tüz qacha, serkul, chaq (silghaytish chaqi), her xil ékek, aq qum, qizil qum, nöshüdür, kepsher, danika, daghmal we böta=böte(mis, alyumin éritidighan sayman) qatarliqlar.
 銅鍛冶の器具:鉄床、コンロ、ふいご、炭、ot pödigüch〔語義不明〕、四角槌、斧槌、鍛造ハンマー、クランプ皿、平皿、serkul〔語義不明〕、砥石車(研磨車)、各種やすり、白砂、赤砂、塩化アンモニウム〔銅はこの溶液に溶ける〕、溶接、ホウ砂〔溶接用ホウ砂?〕、焼きごて、るつぼ(銅、アルミニウムを溶かす器具)など。
 ishleydighan buyumliri : aptuwa, chilapcha, chögün, manta qazini, mis qazan, mis dash qazan, jünbül=jümbül, légen, kepkür, cheynek, mis chine-piyale, jam qatarliq nechche xil a’ile saymanliri, koldurma, zenjir, at égeri, harwa jabduqliri, ishik-derwaza zinnet buyumliri, chach asqu, üzük, bilezük, chaza, taj, qadaq, soqma, quyma heykel, basma herpliri, tamgha, dachen pul we bashqa quyma buyumlar bolup töt yüz seksen xildin artuq buyum ishlep chiqiridu.
 作る物:水差し、洗面器、やかん、マンタ鍋、銅鍋、銅大鍋、蒸し皿、大皿、フライ返し、チャイネック〔=ティーポット〕、碗皿、カップなど数種の家庭用品、〔ラクダやウマなどに付ける〕鈴、鎖、馬の鞍、引き具〔ハーネス〕、門の装飾品、ヘアピン、リング、ブレスレット、ヘアバンド、王冠、帽子の装飾、鍛造・鋳造像、印刷の文字、印章、貨幣やその他の鋳造品があって、480種余りの物を作り出す。
 ishlesh usuli : métalni xam, pishshiq dep ikkige ayriydu.
 作り方:金属を生、熟という二つに分ける。
miskerlik en’eniside éritishni aldinqi orungha qoyidu.
銅鍛冶の伝統で溶かし方を前の位置に置く。
éritish muwapiq, ölchemlik bolmisa, soqqanda qasiraq köp chiqip kétip qalidu yaki bolqa tegkende yérilip, uwilip kétidu.
溶かし方が適切で、標準的でなければ、叩いたときに鱗がたくさん出てしまうか、槌で叩いたとき割れて、砕けてしまう。
 métal yaxshi érigendin kéyin yasimaqchi bolghan saymanning her bir böleklirige kétidighan matériyalni parchilap ayrim soqidu.
金属が良く溶けたら作ろうとする物の各部分に要する金属を切り分けて別々にたたく。
mesilen, aptuwa, chögünlerning chepchiki, qorsaq, jogha, tutqa, kanay, qapqaq, taj qatarliq bölekliri ölchemlik yasilip bolghandin kéyin, kepsherlinip bir-birige kirishtürülidu.
たとえば、水差し、やかんなどの底、胴、注ぎ口、持ち手、ラッパ、ふた、王冠などの成分が標準的に作られてから、溶接されて互いに組み合わされる。
kepsherlinip pütken sayman chaqqa tutup silghaydilidu.
溶接されて完成した物が砥石車に当てて研磨される。
andin qizil bolsa qizil qum, aq bolsa aq qum sürüp perdaz béridu.
それから赤ければ赤砂、白ければ白砂で磨いてつやを出す。
 tuch saymanlargha bolsa qizil qumgha zenjiwil arilashturup sürülidu.
 青銅の物に対しては赤砂にショウガを加えて磨かれる。
buning bilen tuch sériq we qizil reng alidu.
これによって青銅は黄色と赤色を帯びる。
andin kigiz sürüp silghaytidu.
それからフェルトでこすって研磨する。
netijide tuch altun rengge kiridu.
その結果青銅は金色になる。
 miskerlikte, chaq we ékekte uwalghan qirindilarmu israp qilinmaydu. 
 銅鍛冶で、砥石車とやすりで削られた削りくずも無駄にされない。
uni yighip, éritip yene ishlitidu. 
それを集めて、溶かしてまた使う。
miskerchilik qeshqer shehiride nahayiti tereqqiy tapqan.
銅鍛冶はカシュガル市で非常に発達した。

2013年4月20日土曜日

板金加工と錠前作り--ウイグルの工芸習慣



tünikisazliq we qulupsazliq (uyghur orp-adetliri, p.84)
板金加工と錠前作り
 tömürchilik terkibidiki tünikisazliq aq ish hésablinidu.
 鉄鍛冶の中で板金加工は白仕事〔しばらく後のtömürchilikの項に説明が見える〕とみなされる。
uyghur ustilar tünike (qangaltir) din a’ile saymanliri, öy-imaret lazimliqi, botka (dukan) qatarliq her xil saymanlarni yasaydu.
ウイグルの職人たちは鉄板(ブリキ)から家庭用品、建物の必需品、移動店舗(工房)など各種の用品を作る。
mesilen, su tungi, chélek, yagh tungi, qol yuyidighan her xil cheynek, uzun tumshuq chögün, mesh, kanay, samawar, lés, péchine-pirenik qélipi, chong-kichik das qatarliqlar.
たとえば、水桶、バケツ、油桶、手洗い用の各種の水差し、長い注ぎ口のやかん、コンロメッシ〔コメント感謝、日本の火鉢のようなもの、写真は鋳鉄製のmesh〕、ラッパ、サモワール、オーブン皿、菓子型、大小のたらいなどである。
 qangaltirchiliq saymanliri, gül qélipi, endizi, sünbe=sümbe, lom, tömür, bolqa, yaghach bolqa, tüz qaycha, egri qaycha, perküch (serkul〔=sirkul〕) , kepshekepsher?, danika=danikar, ochaq, köyek, kömür, daghmal qatarliqlardin ibaret.

 
 ブリキ細工の器具は、花型、型紙、穴あけ器たがね〔コメント感謝〕、バール、鉄、金槌、木槌、直ばさみ、曲ばさみ、ペルキュチ(定規〔コメント感謝〕)、溶接?、ホウ砂〔二語一体で「溶接用ホウ砂」かも?コメント感謝〕、かまど、ふいご、石炭、焼きごてなどから成る。
 ishlesh usuli : tünikisazliq endiz (qélip) ge tayinilidu=tayinlidu.
 作り方:板金型紙(型)に合わせられる。
ulanmilar gireche sheklide bir-birige chétilip üstidin yaghach bolqa bilen urup jipsilashturulidu.
接続はヒンジの形に互いにつなげられて、その上から木槌でたたいてくっつける。
mesilen, samawar, chögün, yagh tungi, su tungi qatarliq otta qoyidighan, suyuq nerse alidighanlarni ulighan yéridin daghmallap danika bilen qeleyde tutturidu.
たとえば、サモワール、やかん、油桶、水桶など火にかけた。て〔コメント感謝〕、液体の物を入れる物はつなげたところを焼きごてで熱してホウ砂とスズで密着させる〔ろう付け工程〕。
 jem’iyet éhtiyajigha jiddiy lazimliq bolghan bu kesipning ot bilen qilidighan ishi az, kirishtürüp jipsilash qatarliq yenggil ishi köp.
 社会の需要に緊急に必要であるこの技能は火で行う仕事は少なく、かみ合わせて結合することなどの軽い仕事が多い。

 qulupsazliqmu tömürchilik desturida nazuk aq ish hésablinidu.
 錠前作りも鉄鍛冶指南書で精巧な白仕事とみなされる。
 qulupsazliq kespide ishlinidighan özgiche milliy alahidilikke ige köp xil iqtidarliq qulup türliri bar.
 錠前作り仕事で作られる独特の民族的特徴ある多くの種類の強力な錠前の種類がある。
mesilen, shedde qulup – buning achqu=achquchwe qulup ichi töt tilliq bolup, til öz jayigha sélinghandila échilidu.
たとえば、シェッデ〔壁龕〕錠〔南京錠の一種〕――この鍵と錠の中は四つの舌があって、舌がその場所に嵌められなければ開かない。
torutme qulup ikki tilliq bolidu.
トルトゥメ錠は二つの舌がある。
achquchni sélip ittirip achidu.
鍵を差し込んで開ける。
tartma qulup – achquchni sélip aldigha tartish arqiliq échilidu.
引き出し錠――鍵を挿入して前に引くことで開く。
tolghima qulupning achquchi we ichki tili ékis-pilisliq burma bolup ular öz ornigha mas kelgende échilidu.
トルギマ〔ねじれ〕錠の鍵と中の舌はエックス-プラスにねじれていて、それらはその場所に合ったとき開く。
xenjer qulup, ishkek qulup, qosh achquchluq (chong achquchtin kéyin kichik achquch salmisa échilmaydighan) qulup qatarliq qiriq nechche xil qulup bar.
ヘンジェル〔短剣〕錠、イシケック錠、二重鍵(大きな鍵のあとに小さな鍵を挿入しないと開かない)錠など40数種の錠がある。
yene bir qiziqarliq qulup, iptida’iy yaghach qulup, yeni lok dep atilidighan bu qulupni yaghachchilar yasaydu.
もう一つの面白い錠は、原始の木錠で、つまりロクと呼ばれるこの錠を大工たちが作る。
lokning türi köp bolup yasilishi mundaq : kengliki on santimétr, uzunluqi ottuz santimétr chongluqta bir yaghach sanduqche bolup ottuzisigha otturisigha jipsa kélidighan chasa yaghach ornitilidu.
かんぬきの種類は多くて作り方は次の通り:幅10センチメートル、長さ30センチメートルの大きさに一本の木を箱形にして、その30中央〔コメント感謝〕にぴったり合う長方形の木が取り付けられる。
bu yaghachni tili dep ataydu.
この木をティリと呼ぶ。
uning otturisida bir töshük bolidu. töshükke salidighan yaghach mix bolidu.
その中央に一つの穴がある。穴に挿す木釘がある。
bu mixningmu ottuzisida yene bir töshük bolidu.
この釘にも中央にまたひとつ穴がある。
lok ishikning yénidiki tamgha ornitilidu.
ロクは門の脇にある壁に取り付けられる。
ishkni yépip lok tilini aldigha ittergende ishik taqilidu.
門を閉じてロクのティリを前に押すと門が施錠される。
yanmasliqi üchün lokning otturisigha yaghach mixni sélip qoyidu.
戻らないようにロクの中央に木釘を挿しておく。
bashqa kishiler biliwalmasliqi üchün yaghach mix töshükige achqumixni sélip yoshurup qoyidu.
他の人が分からないように木釘の穴に鍵釘を挿して隠しておく。
bu mexpiyetlikni öy igisidin bashqa kishi bilmesliki shert.
この秘密を家主以外の人が分からないようにすることが必要である。
qulupni achidighan chaghda yan tamdiki töshüktin qolini sélip aldi bilen achqumixni, andin chong mixni élip lok tilini arqigha yandurghandila ishik échilidu.
錠を開ける時に脇の壁の穴から手を入れて最初に鍵釘を、それから大釘を取ってロクのティリを後ろに戻すと門を開けられる。
lok dep atilidighan bu xil qulup addiy emma mexpiyetliki küchlük bolup, ötmüshte yézilarda keng omumlashqan.
ロクと呼ばれるこの種の錠は簡単だが秘密を守りやすいので、以前は農村で広く普及していた。