2013年5月10日金曜日

鋳造業--ウイグルの工芸習慣



quymichiliq (uyghur orp-adetliri, p.86)
鋳造業
 uyghurlar miladidin xéli burunla, tömür, mis, altun, kümüsh tawlap uningdin ishlepchiqirish qoralliri we turmush buyumliri ishlep chiqqan we quymichiliq kespini bashliwetken.
 ウイグル人は西暦紀元のかなり前に、鉄、銅、金、銀を精製して、それから生産用具と生活用品を作り出し、鋳造の仕事を生み出した。
 uyghurlarda quymichiliqning türi nahayiti köp, ishlep chiqarghan nersiliri ölchemlik we süpetlik.
 ウイグル人には鋳造業の種類は非常に多く、作り出すものは均質で高品質である。
uyghur ustilar qazan, dangqan, tawa, sapan, mesh, harwa qazini, harwazixcha we her xil qongghuraq qatarliq turmush we déhqanchiliq, qatnash we bashqa sahelerdiki saymanlarni quyup chiqiridu.
ウイグルの職人は丸底鍋、ダンカン〔鼎〕、平底鍋、犂、メッシ〔火鉢〕、車輪の軸受、車軸や各種のベルなど生活と農作業、移動とその他の分野の道具を鋳造して作る。
 quymichiliqning matériyali chöyün=choyundin ibaret.
 鋳造業の材料は銑鉄である。
quymichiliq saymanliri ochaq, kömür, köyek, qisqach, bolqa, bazghan, choyun éritidighan bota=böte we qumdin ibaret.
鋳造業の道具はこんろ、石炭、木炭、やっとこ、金槌、鍛造ハンマー、銑鉄を熔かするつぼと砂である。

丸底鍋(qazan) 
http://www.kokozen.com/dx2/forum.php?mod=viewthread&tid=19767より

鼎(dangqan) 
http://www.kroran.net/bbs/thread-6032-1-1.html より


平底鍋(tawa、"uyghurche-xenzuche lughet"より)

 ishlesh usuli :
 作り方:
 uyghur quymichiliri aldi bilen matériyal tallaydu.
 ウイグルの鋳物職人はまず材料を選ぶ。
choyungha tömür, mis, qeley qatarliq herqandaq gheyriy métal arilashmasliqi shert.
銑鉄には鉄、銅、スズなどいかなる異なる金属も混ざらないことが必要である。
tömür arilishipla qalsa quyulghan sayman yérilip kétidu yaki quyghuche térilip kétidu.
鉄が混ざってしまうと鋳込まれた器具が割れてしまうか鋳込むまでに巣が入ってしまう。
yene uyghur ustilar rodidin élinghan péti ishlitilmigen choyunni xam choyun dep hésablaydu.
さらにウイグルの職人たちは鉱石から得られた速く動かない〔流れの悪いということか〕銑鉄を生銑鉄と見なす。
ishlitilgen (sayman yasalghan) choyunni pishshiq choyun hésablaydu.
使われた(器具に作られた)〔つまり屑鉄由来の〕銑鉄を熟銑鉄と見なす。
ular xam choyun alghanda éritishke diqqet qilidu.
彼らは生銑鉄を得たときは熔解に注意する。
éritishte héchqandaq mesile körülmigende andin ishlitidu.
熔解でなにも問題が見られなかったら使う。
 quymichiliq kespi asasen éritish, quyush, qélip qilip yasashtin ibaret bolup, éritish yaxshi bolsa quyush ong’ushluq bolidu.
 鋳造の仕事は基本的に熔解、鋳込み、型作りから成っていて、熔解が良ければ鋳込みはスムースである。
qélip yérilmaydu. quyulghan matériyalning süpiti, tekshilikige kapaletlik qilghili bolidu.
型は割れない。注がれた材料の品質、バランスを保証することができる。
 qélip yasash : quymichiliq qélipi qumdin yasilidu, quymaqchi bolghan herqandaq nersining ich we tash qélipi bolidu.
 型作り:鋳造の型は砂から作られる。鋳込もうとするいかなる物の内側と外側の型もそうである。
mesilen, qazan quyghanda, quymaqchi bolghan qazan ölchimide gümbez yasap ich qélipni püttüridu, andin tash qélip yasaydu, tash qélipning choqqisi dachendek töshük bolidu, éritilgen choyun ashu töshüktin quyulidu.
例えば、丸底鍋を鋳込むとき、鋳込もうとする鍋の規格によってドームを作って内型を完成させ、それから外型を作り、外型の頂にコインのような穴を開け、熔けた銑鉄がその穴から注がれる。
choyun quyulup minut ötmey qatidu, bu chaghda, quyush aghzida peyda bolghan emchekni uzup=üzüp chüshürüwétip qiziq waqtida silghaytidu.
銑鉄が注がれて一分たたないうちに固まる。この時、鋳込み口にできた乳頭を切り落として熱いうちに削る。
qazan quliqi, dangqan puti bar jaylargha qélip yasighanda put, qulaq orni quyup qoyidu.
丸底鍋の耳〔取っ手のこと〕、ダンカンの足がある場所に型を作るときは足、耳の場所に注ぎ入れる。
 quymichiliq kespide buzulghan choyun matériyali qayta éritilip quyulidu.
 鋳造の仕事で壊れた銑鉄材料は再び溶かして鋳込まれる。
 uyghur quymichiliqining alahidiliki, sap choyun bolushi bilen qazan qusmayduqismaydu?, ashqa is ketmeydu, tamaq temlik bolidu.
 ウイグルの鋳造業の特徴は、純粋な銑鉄であることによって丸底鍋は吐かず〔へこまず?〕、食べ物は焦げず、料理がおいしくなることである。
déhqanchiliq we bashqa ishlepchiqirish saymanliriningmu süpiti yaxshi, özi chidamliq bolidu.
農作業やその他の生産用具の品質も良く、耐久性がある。
bu xil yerlik usuldiki en’eniwi quymichiliq hüner-kesip taki hazirghiche dawamliship kelmekte.
この種の地場製法の伝統的な鋳造工芸仕事は今日まで続いて来ている。

2013年5月7日火曜日

装蹄業--ウイグルの工芸習慣



taqichiliq (uyghur orp-adetliri, p.85)
装蹄業
 taqichiliqning peyda bolushi atni qolgha köndürüsh dewri bilen munasiwetlik.
 装蹄業の出現は馬を家畜化した時代と関係がある。
uyghur xelqi ichidiki «at yük kötüridu, taqa atni kötüridu» dégen maqal buning delili.
ウイグル民族の間にある「馬が荷を支え、蹄鉄が馬を支える」ということわざがその証拠である。
bolupmu qatnash-soda transportining tereqqiyat éhtiyaji taqichiliq kespini yolgha qoyushning muhim asasi boldi.
特に交通・商業輸送の発展需要は装蹄業の技能が重要な基盤であった。
shuning bilen taqichiliq bir xil kesipke aylinip tömürchiliktin ayrilip chiqti.
そのため装蹄業は一つの職業になって鉄鍛冶から枝分かれした。
 taqichiliqning saymani asasen, ochaq, köyek, qisqach=qisquch, bolqa, bazghan, sendel, qelem, sünbe=sümbe-somtirach=simtirash?, atning taqisini shilidighan ustira, dar, arghamcha qatarliqlar.
 装蹄業の道具は基本的に、こんろ、ふいご、やっとこ、金槌、鍛造ハンマー、かなとこ、ペン、たがね-蹄刀、馬の蹄鉄を削るカミソリ〔やすりの誤りか?〕、馬の固定枠、ロープなどである。
ular mushu saymanlar bilen taqa yasaydu we at-ulagh taqilaydu.
彼らはこれらの道具で蹄鉄を作り役畜に装蹄する。
 haywanat türige, chong-kichikliki we yolgha qarap taqining türi belgilinidu.
 動物の種類、大小および道に合わせて蹄鉄の種類が決められる。
mesilen, at, qéchir, éshek, bugha taqisi qatarliqlar.
例えば、馬、ラバ、ロバ、シカ〔シカに蹄鉄付けるか?〕の蹄鉄などである。
taqa yene tashliq yol, topiliq yol, muz yolgha qarap ayrim soqulidu.
蹄鉄はまた舗装道路、土の道、氷の道に合わせて別々に打たれる。
 tashliq yol (uzun yol) taqisining her biri üchün üch yüz gram tömür ishlitip qélin soqulsa, topiliq yol üchün ikki gram tömür ishlitip sipte soqulidu. muzluq yol taqisi mixliq bolidu.
 舗装道路(長い道)の蹄鉄のすべてのために300グラムの鉄を使って厚く打ったら、土の道のためには2グラム〔200グラムの誤りか?〕の鉄を使って薄く打たれる。氷の道の蹄鉄は釘付き〔スパイク蹄鉄〕である。
 yasilishi : tömür ölchemlik késilip, qizitilip ikki béshigha zey (mix orni) tartilip, yene bir teripige üchtin töshük échip taqini égidu.
 作り方:鉄が定量切り分けられて、熱せられて両端にくぼみ(釘の場所)が配置されて、さらに片面に三つずつ穴を開けて蹄鉄を曲げる。
tömürni qizitip uchini uchluq qilip sozup késip, qélipqa sélip, bir teripige bash chiqirip taqa mixi yasaydu.
鉄を熱して端を細く伸ばして切って、型に入れて、片側に頭を出して蹄鉄の釘を作る。
 taqa qéqish : üch tal yaghachtin yasalghan dar ichige atni uzunigha turghuzup, arqan bilen qoltuq we téqim ariliqidin dargha baghlap, arqan uchini dar qozuqigha baghlap qoyidu.
 装蹄:3本の木で作られた馬の固定枠の中に馬を縦方向に立たせて、ロープで腋の下と後ろ足の間から固定枠に縛って、ロープの端を固定枠の杭に縛っておく。
andin taqilaydighan putning tuyaq üstidin arqan bilen kötürüp turup, sotirachsimtirach? bilen tuyaqni yasap taqini qoyup mixlap, tuwaq chörisini taqa yüzige jipsilap yasaydu.
それから装蹄する足の蹄の上からロープで持ち上げておいて、sotirach〔蹄刀か?〕で蹄を整えて蹄鉄を当てて釘を打ち付け、蓋の縁〔釘の頭のことか?〕を蹄鉄の表面に合わせて整える。
 uyghur taqichiliri yalghuzla taqa yasash, taqilash bilen bolmay, belki haywanat doxturluqini bille élip baridu.
 ウイグルの装蹄職人はたった一人で蹄鉄を作り、装蹄に従事するだけでなく、動物の治療も一緒に引き受ける。
mesilen, ulaghlarda bolidighan chashqan yarisi, aliqaraq, tuyaq yérilish, yiringdash, her xil suluq yéghir, jöjey we bashqa jarahetler, ösmilerni uyghur taqichiliri yerlik usul, yerlik dorilar bilen dawalaydu we opératsiye qilidu.
例えば、役畜に生じた腺疫〔馬の伝染病の一種〕、アリカラック〔馬の眼病の一種〕、裂蹄、化膿、各種鞍ずれ、馬勒〔による傷〕とその他の傷、腫瘍をウイグルの装蹄職人たちは地元の方法、地元の薬で治療し、手術する。
 tejiribilik taqichilar haywanlarning yürüsh, tinish ehwaligha qarap késelliki we bolghusi késelliklirini mölcherliyeydu.
 ベテランの装蹄職人は動物の歩行、呼吸の状態を見てその病気と将来の病気を推断する。
 uyghurlarda éshekmu atqa oxshashla nahayiti muhim bolghan ishlepchiqirish we qatnash qorali.
 ウイグル人にはロバも馬と同じく非常に重要な生産と移動の道具である。
shunga taqichiliqning eng awat baziri éshek taqilash bolup, uning jeryanliri atni taqilashqa oxshashidu.
だから装蹄職人の最も繁盛する商売はロバの装蹄であり、その作業工程は馬の装蹄と同じである。