2013年11月5日火曜日

油絞り--ウイグルの風俗習慣



juwazchiliq (uyghur orp-adetliri, p.100)
油絞り

 uyghurlarning juwazchiliqi özgiche milliy alahidilikke ige bolup, shekli addiy, tennerxi erzan, méyi süpetlik.
 ウイグル人の油絞りには独特な民族的特徴があって、方法が簡単で、製造コストが安く、油が高品質である。
 juwazchiliq saymanliri:
 油絞りの道具:
addiyghina bir éghiz öy, gunda, bachka, qaycha, oq, len’ger=lengger, bong, chülük potla boyunturuq, yagh élish qachisi, téngiq üchün arqan, qaycha yaghach kötikige ilip qoyidighan tash, yagh saqlash üchün tulumchilap soyulghan tére (tulum), chawa (mayliq künjüre yung qétilmisidin yasalghan koza) qatarliqlardin ibaret bolup, juwazning asasiy saymanliri yaghachtin yasilidu.
簡単な一部屋だけの小屋、グンダ〔木臼〕、油鉢、叉木、杵、アンカー、bong〔語義不明〕、軸〔つまり〕ポトゥラ〔、〕くびき、油を受ける容器、縛るためのロープ、叉木を木臼に吊るしておく石、油を保存するための無傷の皮(皮袋)、チャワ(油のかすの毛の層から作られた瓶〔?〕)などから成り、搾油器の主な道具は木で作られる。
 juwazning qurashturulushi:
 搾油器の組み立て:
bir métrdin égiz quchaq yetmeydighan kötek öy otturisigha békitilidu.
1メートルより高く胸に達しない木臼が小屋の中央に固定される。
kötekning üsti keng, asti terep tar qilinip oyuq oyulup astigha amut yaki alma yaghichidin aghzi kichik, qorsiqi yoghan (tükürük qachisi sheklide) oyulghan bachka qoyulidu.
木臼の上は広く、底の方は狭くされて空洞がくりぬかれて上にナシかリンゴの木で口を小さく、腹を大きく(痰壺の形に)くりぬいた油鉢が置かれる。
kötekning astinqi bir teripi oyulghan bolup, bu yagh tungi qoyush orni hésablinidu.
木臼の下部の片側はくりぬかれていて、これは油桶を入れる場所と見なされる。
mushundaq orunlashturulghan kötek gunda dep atilidu.
このように配置された木臼はグンダと呼ばれる。
acha sheklide ösken qarighay yaghichidin qaycha yasap gundigha achini tirep qoyidu.
叉の形に伸びたマツの木で叉木を作ってグンダに叉をもたせ掛けておく。
achining kötiki terepni yapilaq qilip otturisigha bir oyuq oyup, oyuqqa qilchang dep ataydighan yaghachni tik békitip, uning uchigha échilghan töshükke chülük yaghach ötküzüp qoyidu (uni potla dep ataydu).
叉の木臼側を平らにして中央に空洞をくりぬいて、空洞にキルチャンと呼ぶ木を直角に取り付けて、その端に開けられた穴に軸木を渡しておく(それをポトゥラと呼ぶ)。
qilchang uchigha bök dep atilidighan yaghach oymini yip arqan bilen téngip turghuzidu.
キルチャンの端にビョクと呼ばれる木のくぼみをロープで巻いて取り付ける。
andin oq yaghachning bir uchini gundidiki bachkigha, yuqiriqi uchini chotla yaghachqa téngip qoyulghan yaghach oyma—bök ichige kirgüzüp qoyidu.
それから杵の一端をグンダの油鉢に、上の端をチョトゥラ〔ポトゥラの誤りか?〕の木に巻いておかれた木のくぼみであるビョクの中に入れておく。
buning bilen tik turghan oq yaghach qaycha (acha) yaghachni kötürüp turidu.
これによって直角になった杵は叉木を持ち上げている。
gundini arigha ilip turghan qaycha achisining tashqi teripige boyunturuq békitilgen bolup, buninggha at yaki kala qoshulidu (juwazgha köprek kala qoshulidu).
グンダを間に吊っている叉木の叉の外側にくびきが取り付けられていて、これにウマかウシを繋げる(搾油器にはたいていウシが繋げられる)。

http://uyghur.xjass.com/uyghur/content/2012-06/12/content_235089.htm より(下2枚も)

 may chiqirish usuli:
 油絞りの方法:
may chüshidighan bachka ichige mayliq dan chüshüp ketmesliki üchün aldi bilen heydeshtin burun qaycha yaghachning kötek teripige tash élip qoyidu.
油が出る油鉢の中に油糧種子が落ちてしまわないように最初に動かす前に叉木の木臼側に石を付けておく。
tash éghirliqi chong tik turghan oq yaghach qiriq besh gradusluq yantuluq hasil qilidu.
石の重さが大きければ直角についた杵は45度の傾斜に達する。
kala heydelgende juwazchi chigitni oq astigha ittiridu.
ウシが駆り立てられると搾油人は綿実を杵の下に押し込む。
oq tashning éghirliq bésimi bilen chigitni yanjiydu.
杵は石の重さの圧力で綿実を砕く。
chigit künjürige aylanghanda mayliq dan sélinidu.
綿実が油かすになるときに油糧種子が入れられる。
juwaz öz oqida aylinidu, oq astida dan yanjilidu.
搾油器はその杵で回転し、杵の下で種子が砕かれる。
dan yanjilip bolghanda, chigh bésilidu.
種子が砕かれたら、チグ(ハヤガネ属草本)が入れられる。
〔綿実と油糧種子を混ぜるのはなぜだろう?チグを入れるのは油かすを固めるためだろうか?〕
chighning yanjilish bésimi arqiliq dandin may tamidu.
チグが砕かれる圧力で種子から油がしたたり落ちる。
dan we chigh yanjilip bolghanda gunda ichide bir qatmalliq peyda bolidu, buni juwazchi boshitiwélip parchilap, aylanma oq astigha basidu.
種子とチグが砕かれたらグンダの中に固まりができる。これを搾油人は取り出して割って、回転杵の下に入れる。
bu chaghda desleb juwazchi qoli maylishidu.
このとき最初のうちは搾油人の手に油が付く。
may pishqanda, qol quruqlishidu.
油を搾りきると、手は乾いている。
juwazchi buningdin mayning élinip bolghanliqini bilip juwazni toxtitidu.
搾油人はそれによって油の絞り終わりを知って搾油器を止める。
 may élip saqlash usuli:
 油を保存する方法:
bir juwaz künige bir qétim ulagh almashturush bilen on – on ikki kilogram may alidu.
一つの搾油器で日に1回役畜を交換して1012キログラムの油を得る。
pishqan mayni beziler oqni chiqiriwétip bachkidin süzüwalidu.
絞った油の一部は杵を出して油鉢から取り出す。
beziler gunda astidiki oyuqqa qoyulghan may qachisigha, bachka astidiki may chüshüsh töshükidin chüshürüp alidu.
一部はグンダの下の空洞に置かれた油の容器に、油鉢の下の油抜き穴から落として得る。
juwazda heydelgen may «pishshiq may» déyilip, asanliqche buzulup qalmaydu.
搾油器で絞り出された油は「熟成油」と呼ばれて、簡単には悪くならない。
juwaz hem kishiler éhtiyajliq bolghan yagh mesilisini hel qilidu hem haywanlarni bordash üchün quwwetlik yem – xeshek bolghan künjüre teyyarlaydu.
搾油器は人々が求めている油の需要も解決するし、家畜を肥育するために栄養価の高い家畜飼料になる油かすも作る。
 juwazgha qatidighan charpaylar kechkiche juwaz oqini merkez qilip, bu yolda ayliniwéridighan bolghachqa, adette uning közini lata bilen baghlap qoyidu.
 搾油器に繋ぐ家畜は夜まで搾油器の杵を中心にして回り続けるので、普通はその目をぼろ布で覆っておく。

叉木に繋げた板の上に大きな石が二つ見える

左に見えるのは頭にぼろ布をかぶせられたロバらしき家畜

2013年10月4日金曜日

トヌル



tonur (uyghur orp-adetliri, p.100)
トヌル〔天火〕
 hüner-kesipning bir türi bolghan tonur – nan yéqish üchün mexsus yasalghan qurulma, tonur uyghurlarda ikki xil bolidu.
 手工業の一種であるトヌル――ナン焼き専用に作られた装置であり、トヌルはウイグル人の間で2つの種類がある。
biri «öy tonuri» dep atalsa, yene biri «naway tonuri» dep atilidu.
一つは「家トヌル」と呼ばれ、もう一つは「ナン屋トヌル」と呼ばれる。
 tonur mundaq yasilidu:
 トヌルは次のように作られる。
séghiz topigha qoy yungi yaki kala yungi arilashturulup tuz süyi bilen lay qilinidu.
粘土のかたまりにヒツジの毛かウシの毛が加えられて塩水で泥にされる。
layni dessep, cheylep obdan pishurulidu.
泥を踏んで、こねて完全に熟させられる。
pishqan lay bilen tonurning asti bilen aghzining di’amétri oxshighan derijide qorsaqliq qilip, tonur yasilidu.
熟した泥でトヌルの底と口の直径と同じぐらいの胴にして、トヌルが作られる。
mushu shekilde chong hem kichik tonurlar yasilidu.
この形で大小のトヌルが作られる。
bu xil tonur xelq arisida «naway tonuri» dep atilidu.
この種のトヌルは民衆の間で「ナン屋トヌル」と呼ばれる。
bu xil tonurning kichiklirini a’ililerdimu ishletkili bolidu.
この種のトヌルの小さいのを家庭で使うこともできる。
a’ililerde pishshiq xish yaki otqa chidamliq xish bilen yasalghan tonurlarmu bolidu.
家庭で焼成煉瓦や耐火煉瓦で作られたトヌルもある。
bular «öy tonuri» dep atilidu.
それは「家トヌル」と呼ばれる。
yuqiriqidek tonurlar uyghurlar sheherleshkendin kéyin meydangha kelgen bolup, bular «yer tonuri» ning tereqqiy qilghan shekli bolup hésablinidu.
上述のようなトヌルはウイグル人が都市化した後に出現し、それは「地トヌル」の発展した形であるとみなされる。
yer tonurida bir qétimda besh-on nan pishurghili bolidu.
地トヌルで1回に510個のナンを焼くことができる。
 yer tonuri mundaq yasilidu:
 地トヌルは次のように作られる。
yerge téyiz orek kolinidu.
地面に浅く穴が掘られる。
uning etrapigha yapilaq yaki yumilaq tash gümbez sheklide tizilidu. uninggha bir éghiz, bir mora qoyulidu.
その周りに平らな、もしくは丸い石がドーム型に積み上げられる。それに一つの口、一つの排煙口が付けられる。
tonurning tektige chong yapilaq tash yatquzulidu yaki bolmisa tüptüz qilip laylinidu.
トヌルの底に大きな平石が置かるか、そうでなければ平らに泥が敷かれる。
tonurning sirti lay bilen suwulidu.
トヌルの外側は泥が塗られる。
ot qalinip (otun qalinidu) tonur qizighanda, chogh we küller tartip chiqiriwétilip, raslanghan nan tonur ichige tizilidu.
火が燃やされて(薪が燃やされる)トヌルが熱くなったら、熾火と灰が取り出されて、準備されたナンがトヌルの中に並べられる。
tonurning aghzi bilen morigha tash qoyup étip, sirti lay bilen suwulidu.
トヌルの口と排煙口に石を置いて塞いで、外に泥が塗られる。
shu teriqide ikki-üch sa’ette nan pishidu.
この方法で23時間でナンが焼ける。
démek, uyghur xelqi sheherleshkenge qeder nangha bolghan éhtiyajini yer tonuri arqiliq qamdap kelgen.
つまり、ウイグル民族は都市化まではナンに対する需要を地トヌルによって支え続けた。

2013年10月2日水曜日

火皿(もしくは置炬燵)



sendel (uyghur orp-adetliri, p.100)
火皿
 sendel – uyghur, bolupmu jenubiy shinjang uyghurliri qishning soghuq künliride ayaghni issitish üchün ishlitilidighan sayman.
 火皿――ウイグル、とりわけ南新疆のウイグル人が冬の寒い日々に足を温めるために用いられる器具である。
öyning otturisigha yaki bir chétige üsti yüzi yérim kwadrat métr, égizliki yérim métr kélidighan töt putluq bir shire qoyulidu.
部屋の中央か脇に上の面が0.5平方メートル、高さが0.5メートルぐらいある四本足のテーブルが置かれる。
uning astigha choyun, tömür yaki mistin yasalghan choghdan (sendel) qoyulidu.
その下に鋳鉄、鉄もしくは銅で作られた火皿(火皿)が置かれる。
choghdangha köydürülüp isi qalmighan otun kömürining yaki issiz kömürning choghi élinidu.
火皿に焼かれて煙が残っていない炭〔=木炭〕か無煙炭の熾火が入れられる。
shire paxtiliq körpe yaki yotqan bilen pürkep qoyulidu.
テーブルは綿の敷布団か布団で覆われる。
put-qolini issitmaqchi bolghan ademler putini shire astigha tiqip olturup issinidu.
手足を温めようとする人は足をテーブルの下に入れて座って温まる。
bezi waqitlarda yaru buraderler yighilip sendel etrapida olturup hemsöhbette bolidu, kitabxanliq qilishidu.
時には友達が集まって火皿の周りに座って話し相手になり、聞き役になる。
bezide yene shire üstige dastixan sélip chay ichishidu.
時にはまたテーブルの上にテーブルクロスを敷いてみんなで茶を飲む。
qishning qehritan soghuq künliri ayagh terepni sendelning aghzigha qaritip orun teyyarlap uxlashqimu bolidu.
冬の非常に寒いときは足の方は火皿の口に向けて寝床を用意して寝ることもある。
sendelning üstige bowaq balilarning böshük körpiliri yéyilip, issighanda körpini böshükke sélip bowaqni bölise, bala tolimu rahet hés qilidu.
火皿の上に赤ん坊のビョシュク〔ゆりかご〕の敷布団をつるして、温まった敷布団をビョシュクに敷いて赤ん坊を結んだら、赤ん坊はとても気持ちよく感じる。
sendelning bixeterlikige kapalet bérish üchün uning choghdan qismi adette chongqurraq bolup, töt etrapi yer yüzidin üch-töt santimétr égizrek yasilidu.
火皿の安全を保証するためにその火皿の部分はふつう深めになっていて、周囲の部分は表面から3-4センチメートル高めに作られる。