2013年6月17日月曜日

箱作り--ウイグルの工芸習慣



sanduqchiliq (uyghur orp-adetliri, p.89)
箱作り
 uyghur hüner-kesipliri ichide sanduqchiliq tarixi uzun, türi köp, sen’iti körkem, baziri ittik kesip.
 ウイグルの手工業の中で箱作りは歴史が長く、種類が多く、工芸が美しく、人気のある仕事である。
 uyghur sanduqi xilmu xil bolidu.
 ウイグルの箱はいろいろある。
xapan sanduq, kat sanduq, her xil sirlanghan, sirlinip xilmu xil gül nusxilar chüshürülgen sanduqlar we tünike mixlap bézelgen palas sanduq (bu xil sanduq orus sanduq, eshter xan sanduq depmu atilidu) qatarliqlar.
正方形の箱、寝台兼用箱、各種の彩色をされた、彩色されていろいろな模様を描かれた箱とブリキ板を打ち付けて飾られたパラス箱(この種の箱はロシア箱、エシテルハン箱とも呼ばれる)などである。
bu xil sanduqlar herqaysi a’ililerdin özige munasip orun alidu.
この種の箱は各家庭でそれに適した場所を占める。
 uyghur sanduqlirining bézekliri we en’eniwi uslubi özgiche milliy alahidilikke ige.
 ウイグルの箱の浮彫と伝統の様式は独特な民族的特徴がある。
sanduq mexsus sanduqchilar teripidin yasilidu.
箱は専門の箱職人によって作られる。
kasiplar ikki xil bolup, bir xili, yalghuzla sanduq yasaydu.
仕事は二種類あって、一種類は、単に箱を作るだけである。
yene bir xili, hem yasaydu, hem sirlap gül neqish qilidu, sanduqqa tünike mixlaydu.
もう一種類は、作り、かつ塗って模様を付け、箱にブリキ板を打ち付ける。
 sanduqning matériyali térek we qarighay yaghichi, yarayélim qatarliqlardin ibaret.
 箱の材料はポプラと松の木材、樹脂などである。
saymanliri : chong-kichik chot (keke), here, iskine, rende, siziq tartish tanisi, métr we üch bulungluq santimétrdin ibaret.
器具:大小の手斧(ケケ)、のこぎり、のみ、かんな、線引き糸、物指しと三角定規から成る。
 yasash usuli : yaghachni tilip taxtay qilidu. sanduq ölchimi boyiche késip taxtayning bir teripi siliqlinidu.
 作り方:木材を切って板にする。箱の規格に合わせて切って板の片側が滑らかにされる。
andin ikki béshigha erkek-chishi oyuq achidu we her bir terepning taxtaylirini yara yélim bilen chaplap pütünleshtürüp, erkek-chishi oyuqlirini kirishtürüp yara yélim bilen tutturup sanduq ramkisini qurashturidu.
それから両端に凹凸の隙間〔ほぞ〕を開けてそれぞれの板を樹脂で貼って仕上げて、凹凸の隙間をかみ合わせて樹脂で固定させて箱の枠を組み立てる。
andin astini yaghach mix bilen mixlap chepchek qoyup, aghzini gireche bilen tutturup échilip-yépilidighan qilidu we ikki yangha tutqa, aldigha qaghitumshuq békitidu.
それから下を木釘で打ち付けて底を付けて、蓋をヒンジで固定して開閉して、両端に取っ手、前に錠を取り付ける。
shuningdin kéyin sirlash, sir üstidin neqishlesh yaki tünike mixlash ishini élip baridu.
そのあと、塗装と塗料の上から彫刻やブリキ板を打ち付ける仕事を引き受ける。
 uyghur sanduqliri ichide tünike mixlanghan sanduq alahide we körkem bolidu.
 ウイグルの箱の中でブリキ板を打ち付けた箱は独特で美しい。
sanduqqa mis tünike, aq, sériq, yéshil dégendek xilmu xil dengdikirengdikitünike qaycha bilen ölchemlik késilip mixlinidu.
箱に銅板、白、黄、緑といったいろいろな色のブリキ板がはさみで丁度よく切られて打ち付けられる。
 mixlash usuli : tünike üch millimétrliq qilip tasma tilinidu.
 打ち付け方:ブリキ板が三ミリメートルぐらいの帯に切られる。
uni tüzlep, béliq sirti qilip, sanduqqa chüshürmek bolghan nusxilargha kirishtürüp, tunikini katek menchir, katek. toqulma, keklik qéshi, jüp katek, yalang katek qilip mixlaydu.
それをまっすぐにして、山折りにして、箱に描いた模様にはめ込んで、ブリキ板を格子menchir〔語義不明〕、格子織物、シャコの眉斑、対格子、裸格子にして打ち付ける。
ularning chéwer qolidin xilmu xil körünüshler hasil bolup, sanduq yüzige tagh-deryalar, quyash, ay-yultuz shekilliri, gül-giyah, méwe-chéwe, haywanlar, uchar qushlar shekli chüshürülidu.
彼らの巧みな手からいろいろな模様が生まれて、箱の表面に山河、太陽、月星の形、草花、果物、動物、飛ぶ鳥の形が描かれる。
 buningdin yüz yillar ilgiriki ataqliq ustilar sanduqqa chekken her bir nusxilar, aq, qizil, yéshil yaqut, oghilardin köz qoyup, neqishlerge jan kirgüzgen.
 今から数百年前の有名な職人たちが箱に付けた各種の模様、白、赤、緑の宝石は、毒〔?〕で象嵌されて、模様に命を吹き込んだ。
bu xil bézelgen sanduqlar nahayiti julaliq bolup közni qamashturidu.
この種の飾られた箱は非常に光沢があって目をくらませる。
 sanduq mixlighuchi ustilar sendel, yaghach bolqa, tünike késidighan tüz qaycha, jadu qaycha, sunbe, mix, yapilaq tumshuqluq bolqilarni sayman qilidu.
 箱打ち付け職人は、鉄床、木槌、ブリキ板を切る直はさみ、神業はさみ〔曲切り用はさみのことらしい〕、たがね、釘、平鼻槌などを使う。
 sanduqning chong-kichikliki we shekli bir-birige oxshashmaydu.
 箱の大小と形は一つ一つ違う。
uyghurlar ashliq saqlash we nan qoyush üchünmu sanduq (kat) ishlitidu.
ウイグル人は穀物とナンの保管のためにも箱(寝台兼用箱)を用いる。
ashliq katliri nahayiti chong we körkem yasilip, aldigha qapartma sheklide tilinghan yaghach bilen her xil küngürilik neqishler chaplinidu.
穀物の箱は非常に大きくかつ美しく作られて、前面に浮彫の形に切られた木材による各種のくりぬき模様が貼られる。
bezi chong katlargha birer tonna ashliq sighidu. katta saqlanghan ashliq asan buzulmaydu.
一部の大箱には一~二トンの穀物が収まる。大箱に保存した穀物は簡単に悪くならない。

2013年6月7日金曜日

RFA:ギュレンデム・アビステイの日記とウイグル新教育の最初のページ



Gülendem abisteyning kündilik xatirisi we uyghur yéngi ma’aripining deslepki sehipiliri
ギュレンデム・アビステイの日記とウイグル新教育の最初のページ

19-Esirning axirqi charikidin bashlap qirim we qazan tatarliri qozghighan jeditchilik herikiti musulmanlar dunyasida, bolupmu öz kélerchiki üchün izdiniwatqan türkiy xelqler topluqlirida bir meydan yéngilash yaki islahat élip bérish dolqunini qozghaydu.
19世紀の最後の四半世紀から始まったクリミアとカザンのタタール人が始めた教育改革運動はムスリムの世界に、とりわけ自分たちの将来のために奮闘していたテュルク諸民族の大衆に一つの革新もしくは改革の大波を呼び起こした。
Yéngiche zamaniwi ma’aripni yolgha qoyush, milliy hoquq we döletchilik asasini tiklesh shundaqla milliy we islamiy idéologiye berpa qilish jeditchilik herikitining eng muhim teshebbusliridin bolup qalidu.
新式近代教育を実施し、民族の権利とナショナリズムの基礎を作ること、同様に民族的・宗教的イデオロギーを創造することが教育改革運動の最も重要な主張であった。
Ismail ghaspirali otturigha qoyghan «tilda, pikirde, we ishta birlik» sho’ari qirimdin tarim wadisighiche bolghan bipayan térritoriyidiki türkiy tilliq xelqlerning qérindashliq rishtisini qaytidin baghlaydu.
イスマイル・ガスピラリが提唱した「言葉で、意見で、そして行動で統一」のスローガンはクリミアからタリム川流域までの広大なテリトリーのテュルク語諸民族の兄弟的きずなを再び繋いだ。
Ene ashu tarixiy sharaitta, muhitilar a’ilisining tereqqiyperwer oghulliri teripidin 1909-Yili turpan astanide tunji «usuli-Jedit» mektipi qurulidu.
まさにその歴史的状況で、ムヒーティー家の進歩的な息子たちによって1909年トルファンのアスタナに初めて「改革式」学校が設立された。
Qazan uniwérsitétining yash oqutquchisi heyder sayrani mexsut muhitining teklipi bilen turpangha kélip bu mektepning tunji oqutquchisi bolidu.
カザン大学の若い教師ハイダル・サイラニーはメフスート・ムヒーティーの招きでトルファンに来てこの学校の最初の教師になった。
1919-Yilining öktebir aylirigha kelgende qelbige ulughwar ghayilerni pükken bir jüp yash er-ayal tatar ma’aripchisi turpandiki muhitilar ailisining teklipi bilen astane yézisigha qedem basidu.
191910月頃、心に高い志を抱いた一組の若い夫婦のタタール人教育者がトルファンのムヒーティー家の招きでアスタナ郷に来た。
Öz zamanisida aliy ma’arip terbiyisi körgen, bir mezgil chöchekte «usuli-Jedit» mekteplirini échip yéngiche ma’aripni janlandurghan muhibulla ependi bilen ayali gülendem xanim emdilikte idiqut wadisida 1909-yilidin étibaren yéqilghan uyghur yéngiche ma’aripining meshilini yenimu ulghaytidu.
当時最高水準の教育を受け、一時期チョチェクで「改革式」学校を開いて新式教育を振興したムヒブッラー氏と妻のギュレンデム女史は今日のイディクト流域で1909年に燃え上がったウイグル新式教育のたいまつをさらに勢いづけた。
Muhibulla ependi bilen gülendem abistey turpan astanide 3 yildek xizmet qilish jeryanida nechche yüzligen uyghur balilirining sebiy qelbige meripet chirighini yanduridu.
ムヒブッラー氏とギュレンデム・アビステイはトルファンのアスタナでの3年ほどの仕事の過程で数百人のウイグルの子供たちの幼い魂に知恵の明かりを灯した。
Bolupmu, gülendem abistey tunji bolup qizlar sinipi achidu hemde birqanche qarar qiz oqughuchini terbiyilep idiqut wadisida uyghur qizlar ma’aripining asasini salidu.
とりわけ、ギュレンデム・アビステイは初めて女子教室を開いて、数期にわたって女子生徒を教育してイディクト流域のウイグル女子教育の基礎を築いた。
Gülendem abistey turpan astanide oqutquchiliq qilghan birqanche yil jeryanida izchil halda xatire yézip qalduridu.
ギュレンデム・アビステイはトルファンのアスタナで教師をした数年の過程を通して記録を書き残した。
1922-Yili éri muhibulla ependi késel sewebi bilen tuyuqsizla turpanda qaza qilidu.
1922年彼女の夫ムヒブッラー氏は病気が原因で突然トルファンで亡くなった。
Ikki balisi bilen yalghuz qalghan gülendem abistey 1922-Yili 6-Ayda muhitilar ailisining yardimi bilen chöchektiki uruq-tughqanlirining qéshigha qaytip kétidu.
二人の子供と寡婦になったギュレンデム・アビステイは19226月にムヒーティー家の助けでチョチェクの親戚の元に帰ってきた。
Gülendem abistey chöchekte dawamliq oqutquchiliq qilip 1923-Yili küzde tunji qizlar mektipini qurup chiqidu.
ギュレンデム・アビステイはチョチェクで引き続き教師をして1923年秋に初めて女学校を設立した。
Shundin bashlap pütün wujudi bilen özini ma’aripqa béghishlap chöchekning 1930-1940-Yillardiki milliy ma’arip we medeniy hayatida türtkilik rol oynaydu.
それから全身全霊で自らを教育に捧げてチョチェクの19301940年代の民族教育と文化的生活に主導的役割を果たした。
Kéyinche keng xelq uning xizmetlirige yuqiri baha bérip, uni «uyghur yéngi ma’aripining söyümlük anisi» dep teripleydu.
のちの広範な民衆が彼女の仕事に高い評価を与え、彼女を「ウイグル新教育の親愛なる母」と評価した。
Gülendem abistey 1955-Yili sowét ittipaqigha chiqip kétidu we qazaqistanning ulijar dégen yérige orunlishidu.
ギュレンデム・アビステイは1955年ソビエト連邦に出国してしまいカザフスタンのウリジャールという所に落ち着いた。
U 1973-Yili 84 yéshida alemdin ötidu.
彼女は197384歳でこの世を去った。
Gülendem abisteyning uyghurlar yurtida yashighan we aqartish xizmiti bilen ötküzgen yérim esirlik hayat kechürmishliri uning 3 depterdin tüzülgen kündilik xatirisige yézilghan.
ギュレンデム・アビステイのウイグルの土地で生活と啓蒙の仕事を行った半世紀の生活経験は彼女の3冊から成る日記に書かれている。
3-depter uning 1919-Yilidin 1922-Yilighiche bolghan ariliqta turpan astanidiki hayat kechürmishlirige béghishlanghan.
3冊目は彼女の1919年から1922年までの間のトルファンのアスタナの生活記録に当てられている。
Gülendem abisteyning öz qelimi bilen yézilghan bu xatire depter 1980-yillarning bashlirida oghli fatix teripidin ürümchige élip kélinip shinjang uniwérsitétining proféssori, tatar ziyaliy zarif dolatqa tapshurulghan.
ギュレンデム・アビステイの自筆で書かれたこの記録ノートは1980年代の初めに息子のファティフの側からウルムチにもたらされて新疆大学の教授、タタール人知識人ザリフ・ドラットにゆだねられた。
2009-Yili zarif ependi wapat bolghanda bu xatire depter péshqedem tilshunas ibrahim muti’iyge tapshurulghan.
2009年ザリフ氏が亡くなった時、この記録ノートはベテランの言語学者イブラヒム・ムッティーにゆだねられた。
Ibrahim mutiiy qaza qilghandin kéyin, qizi xalide xanim bu xatirini uyghurchilashturup chiqqan.
イブラヒム・ムッティーが亡くなった後、彼の娘のハリデ女史はこの記録をウイグル語に訳した。
2010-Yili yalqun rozining teklipi bilen péshqedem ziyaliy yunus ilyas idiqutluq bu xatirini qayta ishlep neshrge teyyarlighan.
2010年ヤルクン・ロズの提案でベテランの知識人ユヌス・イリヤス・イディクトルックがこの記録をリライトして出版の準備をした。
Shundaq qilip bu xatire «turpan» zhurnilining 2012-Yilliq sanlirida oqurmenler bilen axiri yüz körüshken.
そのようにしてこの記録は雑誌『トルファン』の2012年の数号に連載されて読者とついに対面した。
Bu xatire depter ataqliq meripet ustazi gülendem abisteyning turpandiki kechürmishlirining eynen bayani bolup, 20-Esirning bashlirida uyghur yéngi ma’aripining, bolupmu uyghur qizlar ma’aripining meydangha kélishini chüshinishte muhim qimmetke igidur.
この記録ノートは有名な知識教師ギュレンデム・アビステイのトルファンにおける経験のありのままの叙述であって、20世紀初頭のウイグル新教育の、とりわけウイグル女子教育の場の誕生を理解するのに重要な価値を有する。

出典:http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/maarip/uyghur-maarip-05282013154039.html?encoding=latin
(朗読音声あり)

参考:雑誌『トルファン』の連載内容のhasuge氏による紹介
その一:http://uyghur.cocolog-nifty.com/blog/2012/10/post-927b.html
その二:http://uyghur.cocolog-nifty.com/blog/2013/02/post-77c3.html
その三:http://uyghur.cocolog-nifty.com/blog/2013/02/post-bddf.html

2013年6月6日木曜日

金細工--ウイグルの工芸習慣



zergerlik (uyghur orp-adetliri, p.88)
金細工
 uyghurlarda altun-kümüshtin taj-qadaq taqash, bilezük, üzük-zire, sirgha sélish, chach asqu-chétiq ésish eneniwi adet.
 ウイグル人には金銀でできた冠・帽子の装飾品、ブレスレット、指輪、イヤリング、イヤドロップ、髪留めを身に着ける伝統習慣がある。
bundaq inchike, nepis zinnet buyumlirini yasashni kesip qilghuchilar «zerger» déyilidu.
このような繊細で、精巧な装飾品を作ることを仕事にする人々は「金細工師」と呼ばれる。
uyghurlar arisida zergerlik hüner-kespi uzaq tarixqa ige bolup, nahayiti tereqqiy qilghan.
ウイグル人の間で金細工の工芸は長い歴史があって、非常に発展した。
bolupmu qeshqer, xotende zergerlik kespi bir qeder keng omumlashqan bolup, ish türining köplüki, hünirining nepis we körkemliki bilen meshhur.
とりわけカシュガル、ホタンで金細工の仕事はかなり広く普及して、仕事の種類の多さ、技法の精巧さと美しさで有名である。
 zergerlik saymanliri ochaq, köyek, archa kömüri, demeran (ot püwdesh neychisi), bota=böte(altun éritish qachisi), jüptek, kilik (sim tartidighan eswab), bolqa, sendel, mankal (yumilaq zinnet buyum qélipi), ambur, danika, shora, zemchi=zemche, aq qum, chotka qatarliqlardin ibaret.
 金細工道具は、コンロ、ふいご、イトスギの木炭、デメラン(火吹き管)、るつぼ(金を熔かす容器)、ピンセット、キリック(針金を巻く道具)、金槌、鉄床、マンカル(丸い装飾品の型)、ペンチ、ホウ砂、アッケシソウ〔アルカリ原料〕、ミョウバン、白砂、ブラシなどである。
 uyghur zergerliri ishleydighan zinnet buyumlirining türi köp bolup, shah taji, xan taji (xénimlar), gül nusxa taj, böre, yolwas, bugha süriti chüshürülgen (baturlar taqaydighan) oyma taj, tope=töpeqadaq, yan qadaq, resim qadaq, soqa qadaq, anargüli qadaq, hoshuqche qadaq, yultuz qadaq (besh sho’ar depmu atilidu), bodilik zire, kucharche zire, mixwaliq zire, manta zire, sa’et nusxa zire we her xil sirghilar, on töt tashliq qongghuraq halqa, noghayche halqa, ay halqa, chéchek halqa, tolghumatolghimabilezük, gang bilezük, güllük bileyzük, quyma üzük, archa béghi üzük, gülsiz üzük, güllük üzük, chach asqu-chétiq, altun zenjir, médali’on qatarliq yüz xildin ashidu.
 ウイグルの金細工師が作る装飾品の種類は多く、王の冠、妃の冠(ご婦人たち)、花模様冠、オオカミ、トラ、シカの絵が描かれた(勇士たちが身に着ける)彫刻冠、トペ〔丸い帽子〕のアクセサリー、財布のアクセサリー、絵のアクセサリー、茶碗のアクセサリー、ザクロの花のアクセサリー、ホシュクチェ〔ドッパのストライプ模様〕のアクセサリー、星のアクセサリー(5スローガンとも呼ばれる)、荷役家畜型のイヤリング、クチャ人のイヤリング、mixwaliq〔語義不明〕イヤリング、マンタのイヤリング、時計型イヤリングや各種イヤドロップ、十四石のベル型イヤリング、タタール人のイヤリング、月のイヤリング、花のイヤリング、ねじれブレスレット、空洞のブレスレット、花模様のブレスレット、鋳造指輪、イトスギ模様指輪、無模様指輪、模様入り指輪、髪留め、金の鎖、ペンダントなど百種を上回る。
 ishlesh usul : altun éritish qazini (bota=böte) gha altunni sélip archa kömüri sélinghan ochaqqa qoyup köyek bilen ot tutashturidu.
 作り方:金を熔かす鍋(るつぼ)に金を入れてイトスギの炭が入れられたこんろに置いてふいごで火をつける。
ot chogh bolghanda köyekni toxtitip, demedan bilen püwdep altunni éritidu.
火が熾火になったらふいごを止めて、デメダン〔火吹き管、上ではdemeranで登場〕で吹いて金を熔かす。
qeleydin yasalghan nokeshni maylap qoyup nökche qilip soqup, uzartidu.
スズで作られた溝に油を塗って叩いて細長くして、引き伸ばす。
taj-qadaqqa éritilghen altunni yapilaqlap, qélipqa bésip ishleydu.
王冠の装飾を熔かされた金を平板にして、型に押して作る。
bilezükni nusxigha qarap tolghap yaki güllük qilip ishleydu.
ブレスレットをパターンにあわせてねじったり模様をつけて作る。
 zire – kilik bilen tartip sozup sim qilip, zire halqisi (oqi) we ichki egmilerni égip, enjür sheklide gül yasap otturisigha tériqtek késilgen altunni qoyup kepsherlep tutturidu.
 イヤリング――キリックで巻いて伸ばして針金にして、イヤリングのリング(輪)と中の湾曲部を曲げて、イチジクの形に飾りを作って、その中央に粟(アワ)のように切られた金を置いて溶接して固定する。
quyma üzük üzük qélipigha quyulidu.
鋳造指輪は指輪型に鋳込まれる。
güllük üzük archa béghi, gülsiz üzük qélipigha sélinip ikki béshini danika bilen tutturup köz qoyidu.
模様入り指輪はイトスギ模様、模様なし指輪は型に入れられて両端をホウ砂で固定させて宝石をはめ込む。
chach asqular qélipqa sélinip yasilidu.
髪留めは型に入れられて作られる。
yasalghan zinnet buyumlirini shora, zemche bilen chotkilap, perdaz qilip silghaytidu.
作られた装飾品をアッケシソウ、ミョウバンでブラッシングして、きれいに磨く。
andin qum sürüp julalatturidu.
それから砂を落として輝かせる。
zergerlermu shu usul bilen altunnila emes, kümüsh, mis, sériq tuch matériyal qilinghan zinnet buyumlirinimu yuqiriqigha oxshash yasaydu.
金細工師たちもその方法を金だけではなく、銀、銅、黄銅が素材にされた装飾品も上と同様に作る。
yasighan zinnet buyumlirining bezilirige yaqut, göher we her xil rengdiki ésil tashlardin köz qoyidu.
作った装飾品の一部に宝石、宝物や各種の色の貴重な石をはめ込む。