2013年11月23日土曜日

干し果物--ウイグルの風俗習慣



méwe qurutush (uyghur orp-adetliri, p.101)
干し果物

 yipek yolining tügüni bolghan shinjang méwe-chéwe makani dégen nami bilen dunyagha meshhur bolup, ottura asiya, yawropa, ottura sherq, hetta ereb yérim arili we ichki ölkilerni qurutulghan üzüm, güle, qaq, jigde, yangaq, her xil badam, chilan, eynula, qari’örük, piste, enjür, qoghun qéqi, méghiz we her xil xormiliri bilen teminlep kelgen.
 絹の道の交差点にある新疆は果物の故郷という名前で世界に知られていて、中央アジア、ヨーロッパ、中東、さらにはアラビア半島や中国内地に干しブドウ、干しアンズ、干しモモ、ヤナギバグミ、クルミ、各種アーモンド、ナツメ、エイヌラ〔スモモの一種〕、ミロバランスモモ、ピスタシオ、イチジク、干しメロン、〔果実の〕種、そして各種のホルマ〔干し果物の一種、砂糖漬けのこともホルマという〕を供給してきた。
 uyghurlarda méwe türi köp, ularni qurutush usulimu milliy we yerlik alahidilikke ige.
 ウイグル各地には果物の種類が多く、それらの乾燥方法も民族と地域の特色がある。
uyghur baghwenliri adettiki örük we shaptulni kawakshighan mezgilde üzüp aptapqa sélip qurutidu.
ウイグルの果樹農家は普通のアンズとモモを虫が食った〔「空洞になった」か?〕ときに切って太陽にさらして干す。
örüktin qaq (güle) teyyarlash usulliri xilmu xil bolup, süpetke alahide ehmiyet béridu.
アンズから干し果物(干しアンズ)を作る方法はいろいろあって、品質に特に注意を払う。
birinchi derijilik xuweyni örükni mey baghlash aldida qéqiwélip uni shamal ötüshüp turidighan jayda künge körsetmey, nem tegküzmey qurutidu.
最上級のフウェイネ・アンズを熟しきる前にたたき落して、それを風が通る場所で日にさらさず、湿気に触れさせずに乾かす。
bu xil güle süzük, qaramtul göshlük quruydu.
この種の干しアンズは透き通って、暗色の肉のように干し上がる。
qurush jeryanida shire baghlaydu.
乾燥の過程で果汁に浸す。
yene bezide adettiki xuweyni örük yaki bashqa sorttiki örüklerni mey baghlash aldida qéqiwélip shor tuzni qaynitip sowutup choyla bilen tuzgha sélip borigha yéyip qurutidu.
また一部の普通のフウェイネ・アンズもしくは他の種類のアンズを熟しきる前にたたき落として、芒硝〔硫酸ナトリウム、乾燥地の湖で析出する〕を煮て冷まして、ざるで芒硝に浸してスノコに広げて乾かす。
bu xil gülige chiwin qonmaydu, qurtlimaydu.
この種の干しアンズにはイエバエが止まらず、虫が涌かない。
uning üstige süzük quruydu.
その上、透き通って乾く。
qurt chüshmeslik üchün qurutulghan güle qachisigha shor tuzni choqup sélip qoyidu.
虫が止まらないように乾かされた干しアンズの容器に芒硝を砕いて入れておく。
 gülidin bashqa örük xormisi teyyarlash uyghur baghwenchilik igilikide bir qeder keng omumlashqan bolup, u éksport tawarlirining ichide muhim salmaqni igileydu.
 干しアンズのほかにアンズのホルマ作りはウイグル園芸産業にかなり広く普及して、それは輸出商品の中で重要なウエイトを占める。
örük xormisining türi köp xil bolup, asasen méghizliq xorma, méghizsiz xorma, islanghan xorma, islanmighan xorma dep töt xilgha bölünidu.
アンズのホルマの種類は多いが、基本的に種入りホルマ、種無しホルマ、燻したホルマ、燻さないホルマの4種類に分けられる。
 örük shirne yighshtin ilgiri qéqiwélinip séwet bilen yuyup süyi saqip bolghandin kéyin bora üstige tekshi yéyilidu.
 アンズは果汁が濃縮される前に叩き落されてざるに入れて洗って水を切ってからスノコの上に平らに広げられる。
ikki-üch kün aptapta turghandin kéyin, soliship mey baghlighanda uning üchkisini ajritiwélinip qol bilen yumilaqlap yene bora üstige tizilidu.
1~2日日に晒してから、しなびて果汁が濃縮したら、その種を取って手で丸くして、またスノコの上に並べられる。
uning ichige bir taldin méghiz sélip qurutulsa méghizliq xorma bolidu.
その中に一個ずつ種を入れて乾かされたら種入りホルマになる。
bundaq xorma toq jiger reng bolup, temi shérin, tebi’iti issiq bolidu.
このようなホルマは濃い肝臓色で、その味は美味で、性質は冷である。
méghizliq xormining qimmiti méghizsiz xormigha qarighanda yuqiri bolidu.
種入りホルマの価値は種無しホルマに比べると高い。
islanghan xorma qurutush mundaq bolidu :
燻製ホルマの乾かし方は以下の通り。
aldi bilen qurutush xumdani yasilidu.
最初に乾燥窯が作られる。
xumdan otturisigha qazan ésip qoyulidu.
窯の中央に丸底鍋が掛けられる。
yuyup qurutulghan örükni séwet bilen yérim métr égizlikte tizilghan taxtay üstige destilep tizidu, bir xumdangha ottuz-qiriq séwet, herbir séwette qiriq-ellik kilogramghiche örük bolidu.
洗って乾かされたアンズをかごで0.5メートルの高さに並べた板の上に山積みに並べる。一つの窯に3040かご、各かごに4050キログラムまでアンズが入る。
séwet tizilip bolghandin kéyin sekkiz yüz gram etrapida günggürt poqini xumdandiki qazangha sélip, xumdan ishikini shamal kirmeydighan qilip yimétip lay bilen suwap, xumdan astidin ot yéqilidu.
かごが並べられた後で800グラムぐらいの硫黄くずを窯の鍋に入れて、窯の入口を風が入らないように塞いで泥を塗って、窯の下から火が付けられる。
qazan qizip günggürt poqi is chiqiridu.
鍋が熱くなって硫黄くずが煙を出す〔燃焼により発生する二酸化硫黄はドライフルーツを漂白する作用がある〕。
günggürt poqi bir sotkida köyüp bolidu.
硫黄くずは一昼夜で燃え終わる。
uning isida örükler islinip sarghiyidu.
その煙でアンズは燻されてあめ色になる。
bir sotkidin kéyin xumdanning aghzini échip séwettiki islanghan örüklerni kün chüshüp turidighan meydan’gha sélinghan bora üstige tekshi yéyilidu.
一昼夜の後、窯の口を開けてかごの燻されたアンズが日の当たっている場所に干されてスノコの上に全て広げられる。
ikki-üch kün aptapta turghandin kéyin üchkisini éliwétip tenggisiman qilip xorma yasilidu.
23日日光にさらした後、種を取り除いてコイン状にしてホルマが作られる。
kün yaxshi bolsa bir heptide xorma qurup sarghiyidu. bundaq xorma rengdar we süpetlik bolup, temi chüchümel, tebi’iti mötidal bolidu.
天気が良ければ一週間でホルマは乾いてあめ色になる。このようにホルマは色付いて高品質になって、味は酸っぱく、性質は微温になる。
 shaptul qéqi teyyarlashmu islanmighan örük xormisi teyyarlashqa oxshishidu.
 モモの干し果物作りも燻さないアンズホルマ作りと同じである。
shaptul qéqining tebi’iti soghuq bolup, issiq tutup qalghan kishiler uni yése yaki qaynitip süyini ichse dawalash rolini oynaydu.
 モモの干し果物の性質は冷で、熱がある人がそれを食べると、もしくはそれを煮たスープを飲むと、治療の役を果たす。
 uningdin bashqa uyghurlar qoghun, enjür, qari’örük, üzüm, eynula, chilan, üjme qatarliq herxil méwilerning hemmisini oxshashmighan usullar bilen qurutup, uningdin qaq teyyarlaydu.
 そのほかにウイグル人はメロン、イチジク、ウメ、ブドウ、スモモ、ナツメ、クワなど各種の果物の全てを様々な方法で乾かして、それで干し果物を作る。
quruq yémish shuning üchün qedimdin tartip hazirghiche uyghurlarning asasliq éksport tawarliridin biri bolup kelgen.
干し果物はそのため昔から今までウイグル人の主な輸出商品の一つになってきた。

2013年11月5日火曜日

油絞り--ウイグルの風俗習慣



juwazchiliq (uyghur orp-adetliri, p.100)
油絞り

 uyghurlarning juwazchiliqi özgiche milliy alahidilikke ige bolup, shekli addiy, tennerxi erzan, méyi süpetlik.
 ウイグル人の油絞りには独特な民族的特徴があって、方法が簡単で、製造コストが安く、油が高品質である。
 juwazchiliq saymanliri:
 油絞りの道具:
addiyghina bir éghiz öy, gunda, bachka, qaycha, oq, len’ger=lengger, bong, chülük potla boyunturuq, yagh élish qachisi, téngiq üchün arqan, qaycha yaghach kötikige ilip qoyidighan tash, yagh saqlash üchün tulumchilap soyulghan tére (tulum), chawa (mayliq künjüre yung qétilmisidin yasalghan koza) qatarliqlardin ibaret bolup, juwazning asasiy saymanliri yaghachtin yasilidu.
簡単な一部屋だけの小屋、グンダ〔木臼〕、油鉢、叉木、杵、アンカー、bong〔語義不明〕、軸〔つまり〕ポトゥラ〔、〕くびき、油を受ける容器、縛るためのロープ、叉木を木臼に吊るしておく石、油を保存するための無傷の皮(皮袋)、チャワ(油のかすの毛の層から作られた瓶〔?〕)などから成り、搾油器の主な道具は木で作られる。
 juwazning qurashturulushi:
 搾油器の組み立て:
bir métrdin égiz quchaq yetmeydighan kötek öy otturisigha békitilidu.
1メートルより高く胸に達しない木臼が小屋の中央に固定される。
kötekning üsti keng, asti terep tar qilinip oyuq oyulup astigha amut yaki alma yaghichidin aghzi kichik, qorsiqi yoghan (tükürük qachisi sheklide) oyulghan bachka qoyulidu.
木臼の上は広く、底の方は狭くされて空洞がくりぬかれて上にナシかリンゴの木で口を小さく、腹を大きく(痰壺の形に)くりぬいた油鉢が置かれる。
kötekning astinqi bir teripi oyulghan bolup, bu yagh tungi qoyush orni hésablinidu.
木臼の下部の片側はくりぬかれていて、これは油桶を入れる場所と見なされる。
mushundaq orunlashturulghan kötek gunda dep atilidu.
このように配置された木臼はグンダと呼ばれる。
acha sheklide ösken qarighay yaghichidin qaycha yasap gundigha achini tirep qoyidu.
叉の形に伸びたマツの木で叉木を作ってグンダに叉をもたせ掛けておく。
achining kötiki terepni yapilaq qilip otturisigha bir oyuq oyup, oyuqqa qilchang dep ataydighan yaghachni tik békitip, uning uchigha échilghan töshükke chülük yaghach ötküzüp qoyidu (uni potla dep ataydu).
叉の木臼側を平らにして中央に空洞をくりぬいて、空洞にキルチャンと呼ぶ木を直角に取り付けて、その端に開けられた穴に軸木を渡しておく(それをポトゥラと呼ぶ)。
qilchang uchigha bök dep atilidighan yaghach oymini yip arqan bilen téngip turghuzidu.
キルチャンの端にビョクと呼ばれる木のくぼみをロープで巻いて取り付ける。
andin oq yaghachning bir uchini gundidiki bachkigha, yuqiriqi uchini chotla yaghachqa téngip qoyulghan yaghach oyma—bök ichige kirgüzüp qoyidu.
それから杵の一端をグンダの油鉢に、上の端をチョトゥラ〔ポトゥラの誤りか?〕の木に巻いておかれた木のくぼみであるビョクの中に入れておく。
buning bilen tik turghan oq yaghach qaycha (acha) yaghachni kötürüp turidu.
これによって直角になった杵は叉木を持ち上げている。
gundini arigha ilip turghan qaycha achisining tashqi teripige boyunturuq békitilgen bolup, buninggha at yaki kala qoshulidu (juwazgha köprek kala qoshulidu).
グンダを間に吊っている叉木の叉の外側にくびきが取り付けられていて、これにウマかウシを繋げる(搾油器にはたいていウシが繋げられる)。

http://uyghur.xjass.com/uyghur/content/2012-06/12/content_235089.htm より(下2枚も)

 may chiqirish usuli:
 油絞りの方法:
may chüshidighan bachka ichige mayliq dan chüshüp ketmesliki üchün aldi bilen heydeshtin burun qaycha yaghachning kötek teripige tash élip qoyidu.
油が出る油鉢の中に油糧種子が落ちてしまわないように最初に動かす前に叉木の木臼側に石を付けておく。
tash éghirliqi chong tik turghan oq yaghach qiriq besh gradusluq yantuluq hasil qilidu.
石の重さが大きければ直角についた杵は45度の傾斜に達する。
kala heydelgende juwazchi chigitni oq astigha ittiridu.
ウシが駆り立てられると搾油人は綿実を杵の下に押し込む。
oq tashning éghirliq bésimi bilen chigitni yanjiydu.
杵は石の重さの圧力で綿実を砕く。
chigit künjürige aylanghanda mayliq dan sélinidu.
綿実が油かすになるときに油糧種子が入れられる。
juwaz öz oqida aylinidu, oq astida dan yanjilidu.
搾油器はその杵で回転し、杵の下で種子が砕かれる。
dan yanjilip bolghanda, chigh bésilidu.
種子が砕かれたら、チグ(ハヤガネ属草本)が入れられる。
〔綿実と油糧種子を混ぜるのはなぜだろう?チグを入れるのは油かすを固めるためだろうか?〕
chighning yanjilish bésimi arqiliq dandin may tamidu.
チグが砕かれる圧力で種子から油がしたたり落ちる。
dan we chigh yanjilip bolghanda gunda ichide bir qatmalliq peyda bolidu, buni juwazchi boshitiwélip parchilap, aylanma oq astigha basidu.
種子とチグが砕かれたらグンダの中に固まりができる。これを搾油人は取り出して割って、回転杵の下に入れる。
bu chaghda desleb juwazchi qoli maylishidu.
このとき最初のうちは搾油人の手に油が付く。
may pishqanda, qol quruqlishidu.
油を搾りきると、手は乾いている。
juwazchi buningdin mayning élinip bolghanliqini bilip juwazni toxtitidu.
搾油人はそれによって油の絞り終わりを知って搾油器を止める。
 may élip saqlash usuli:
 油を保存する方法:
bir juwaz künige bir qétim ulagh almashturush bilen on – on ikki kilogram may alidu.
一つの搾油器で日に1回役畜を交換して1012キログラムの油を得る。
pishqan mayni beziler oqni chiqiriwétip bachkidin süzüwalidu.
絞った油の一部は杵を出して油鉢から取り出す。
beziler gunda astidiki oyuqqa qoyulghan may qachisigha, bachka astidiki may chüshüsh töshükidin chüshürüp alidu.
一部はグンダの下の空洞に置かれた油の容器に、油鉢の下の油抜き穴から落として得る。
juwazda heydelgen may «pishshiq may» déyilip, asanliqche buzulup qalmaydu.
搾油器で絞り出された油は「熟成油」と呼ばれて、簡単には悪くならない。
juwaz hem kishiler éhtiyajliq bolghan yagh mesilisini hel qilidu hem haywanlarni bordash üchün quwwetlik yem – xeshek bolghan künjüre teyyarlaydu.
搾油器は人々が求めている油の需要も解決するし、家畜を肥育するために栄養価の高い家畜飼料になる油かすも作る。
 juwazgha qatidighan charpaylar kechkiche juwaz oqini merkez qilip, bu yolda ayliniwéridighan bolghachqa, adette uning közini lata bilen baghlap qoyidu.
 搾油器に繋ぐ家畜は夜まで搾油器の杵を中心にして回り続けるので、普通はその目をぼろ布で覆っておく。

叉木に繋げた板の上に大きな石が二つ見える

左に見えるのは頭にぼろ布をかぶせられたロバらしき家畜